Туган телләрне укытуда борылыш үзгәрешләре
Республика халкының этник составы катлаулы тел вәзгыятен катлауландыра Һәм тел сәясәте проблемасын кискенләштерә. Шул ук вакытта тел сәясәтен үткәрү бурычын дәүләт үз өстенә ала – халыкның тел хокукларын үтәү һәм яклау гаранты буларак. Дәүләт үз территориясендә йөри торган телләрнең төп принципларын кабул итә һәм әлеге сәясәтне тормышка ашыра рәвешендә тел планлаштыру.
Искәртеп узабыз, Дәүләт Думасы милли телләрне өйрәнү турында закон проектын беренче укылышта кабул итте. Аның асылы республикаларның дәүләт телләрен ирекле өйрәнүдән гыйбарәт. Бу җәмгыятьтә зур фикер алышуларның дулкынын тудырды, әмма федераль хакимият төбәкләрдә яшәүчеләрнең бу проектка ничек борчылуын белә.
Республика мәктәпләрендә татар телен өйрәнү-быел да актуальлеген югалтмаган тема. Хакимият Татар теленә уңайлы һәм продуктив белем бирүне ничек булдырырга кирәклеген һаман да хәл итә.
Безнең рус телле район өчен бу мәсьәлә шактый проблемалы. Чөнки безнең районда татар милләтеннән булган балалар саны 14,2% кына тәшкил итә.. Димәк, әлеге контингент өчен генә татар теле - Туган тел.
Республикада милли мәгарифне системалы үстерү өчен 2030 елга кадәр милли мәгарифне үстерү концепциясе кабул ителде, концепцияне һәм юл карталарын гамәлгә ашыру буенча муниципаль планнар эшләнде, аларны гамәлгә ашыру безнең бурыч! Шул исәптән туган телдә белем алу өчен шартлар тудыру.
Шул ук вакытта, мәдәни киңлек шартларында телләрне саклау һәм үстерү проблемаларына җәмәгатьчелек игътибарын җәлеп итү һәм «Татарстан Республикасының дәүләт телләре һәм Татарстан Республикасындагы башка телләр турында» Татарстан Республикасы Законын тормышка ашыруның уңай атмосферасын саклау максатыннан, районның барлык белем бирү оешмаларында да туган телне, әдәбиятны, мәдәниятне өйрәнүгә һәм Россия халыкларының бердәмлеген ныгытуга ярдәм итүче чаралар үткәрелде.
Әйе, закон нигезендә укыту туган телне ирекле сайлау нигезендә балигъ булмаган балаларның ата-аналары (законлы вәкилләре) гаризалары буенча гамәлгә ашырыла.
Туган тел буларак, безнең районда да татар телен укыту торышына җентекле анализ ясалды. Республика күрсәткечләре түбәндәгечә: укучыларның 43% ы татар сыйныфлары һәм татар төркемнәре программалары буенча татар телен өйрәнә (безнең районда-727 укучы - 39,8%), 57% ы - төркемнәрдә рус телен (безнең районда-1193 укучы - 60,2%).
Кызганычка каршы, туган телне өйрәнү барышында еш кына төркемнәрнең механика җыелмасы башкарыла. Рус телендә белем бирүче мәктәпләрдә татар төркемнәренең кимүе күзәтелә икән, милли мәктәпләрдә татар телен татар төркеме дәреслекләреннән өйрәнәләр.
Әлеге сораулар формаль рәвештә каралмасын иде.
Дәүләтшина Г. И., "Мәгариф бүлеге" МКУ милли белем һәм төбәкара хезмәттәшлек буенча методисты